Trước đây: Chúng ta dạy sinh viên để khi ra trường sẽ trở thành một mắt xích trong một tổ chức, một công ty. Bây giờ: Người sinh viên phải biết tổ chức công việc như một giám đốc.

Dạo gần đây, báo chí, mạng xã hội, các phương tiện truyền thông nói rất nhiều tới cái gọi là “cách mạng công nghiệp 4.0” (Industry 4.0). Thế nhưng, không phải ai cũng hiểu rõ được nó là cái gì và nó ảnh hưởng như thế nào tới cuộc sống và công việc của bạn trong vài năm tới.

Thành ra, bạn vẫn như nhiều người khác, thậm chí là phần đông những người ngoài kia, vẫn đang thờ ơ với 4.0, vẫn đang làm những việc đang làm dựa theo chuyên môn hay những kỹ năng đã học được từ trước đây. Công việc của bạn vẫn làm đều đều ngày qua ngày, ngày nào cũng thế theo mô típ có sẵn, miễn là “nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua” là được.

Thế nhưng, cách mạng 4.0 là thời đại của trí tuệ nhân tạo, của robot, của máy móc có thể thay thế người lao động. Nói cách khác, bạn hoàn toàn có thể bị mất việc, rồi thất nghiệp trong vài năm tới?

Nếu trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển, robot, máy móc ngày càng thông minh thì nguy cơ đó càng cao, đe dọa cuộc sống, sự nghiệp của bạn.

Trước hết, tôi muốn chia sẻ nội dung của bài phát biểu đầy thú vị, mới mẻ của bác Nguyễn Mạnh Hùng, Phó TGD Viettel về Cách mạng 4.0.

Bạn hỏi tôi “Cách mạng Công nghiệp 4.0 là gì?”, tôi nhấn mạnh rằng, đó là:

– Là cái mới thay cái cũ.

– Là Công ty mới thay thế các Công ty cũ. Đại học mới thay thế đại học cũ.

– Mỗi cuộc cách mạng sẽ tạo cơ hội chỉ cho một vài nước bứt phá lên thành nước công nghiệp phát triển. Tạo cơ hội cho một số đại học bứt phá lên thành đại học hàng đầu. Số ít đó là các nước, các đại học dám đi đầu.

Cách mạng 4.0 đột phá về việc học: Chung quy chỉ có một chữ là LÀM NGƯỢC. Cách mạng 4.0 mở ra một cơ hội về sự làm ngược nhưng mang lại kết quả bất ngờ, cơ hội của các đột phá, cơ hội cho những người đi sau, nhưng không phải những người đi sau mong muốn giống người đi trước, đi theo cách này thì mãi mãi là người đi sau. Đó là chủ nghĩa khác biệt.

Đi sau, nhưng làm khác người đi trước, các công cụ 4.0 chủ yếu hỗ trợ cho sự làm khác, làm ngược, bằng cách này chúng ta sẽ đi trước một cách vượt trội các nước đi trước chúng ta. 4.0 đi liền với từ “Distructive”, tức là phá huỷ, đào thải để tạo đột phá. Gọi là sự sáng tạo mang tính phá huỷ.

Người có quá nhiều quá khứ hoành tráng, có quá nhiều hạ tầng 1.0, 2.0, 3.0 sẽ không có đủ can đảm phá huỷ, chỉ có những ai đang không có gì hay có rất ít thứ trong tay. (Cái cũ không thể phá hủy thì làm sao có cái mới?).

Chúng ta đang có mọi thứ để thắng vì chúng ta không có gì trong tay, không có gì để mất.

– Trước đây: Học trước rồi làm sau. Bây giờ: Làm trước học sau; trải nghiệm trước học sau thì vào hơn. Đại học cần cho các em làm nhiều hơn, làm trước khi học.

– Trước đây: Không biết thì hỏi thầy, không biết thì đi học. Bây giờ: Biết thì hãy hỏi; tự học trước, biết 78-80-90% rồi thì mới hỏi thầy. Học rồi mới đi học.

– Trước đây: Học sách giáo khoa, cái đã có trước đây hàng chục, hàng trăm năm. Bây giờ: Học cái chưa có trong sách giáo khoa, thí dụ Cách mạng 4.0: Trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu, Cloud, Hệ thống thực – ảo.

– Trước đây: Thầy dạy 100%. Bây giờ: Những người không phải thầy chuyên nghiệp, thí dụ như doanh nhân, chuyên gia sẽ dạy 30%.

– Trước đây: Giáo viên là thầy. Bây giờ: Thầy là huấn luyện viên. Huấn luyện viên thì trò làm là chính. Mô hình huấn luyện viên thì trò bao giờ cũng giỏi hơn thầy. Mô hình thầy thì trò bao giờ cũng kém hơn thầy.

– Trước đây: Làm nghiên cứu trên thế giới thực, trong phòng thí nghiệm, tốn kém, mất nhiều thời gian. Bây giờ: Làm nghiên cứu trên thế giới ảo, trong môi trường mô phỏng, như là trò chơi, không tốn kém, lại nhanh.

– Trước đây: Học sâu các chuyên ngành. Bây giờ: Cần học đa ngành. Cơ hội nằm ở liên kết các ngành, các tri thức khác nhau.

– Trước đây: Học trong trường. Bây giờ: càng mở càng tốt; liên kết các trường; liên kết doanh nghiệp, trên toàn thế giới.

– Trước đây: Chỉ cần biết ngôn ngữ người với người. Bây giờ: cần biết ngôn ngữ người và máy, ra lệnh cho máy, vì máy làm là chính, nên cần biết lập trình, biết coding.

– Trước đây: Học cách giải quyết vấn đề là chính. Bây giờ: Cần học cách tìm ra vấn đề là quan trọng nhất. Có việc rồi thì mới có các cái khác. Học cách tìm ra việc.

– Trước đây: Học để làm cái đã học, cái mọi người đã làm. Bây giờ: Học để làm cái chưa ai làm; tức là sáng tạo.

– Trước đây: Học sự tiệm cận, học sự tiến hoá, tốt lên từng ngày. Bây giờ: Học để đột phá, cuộc Cách mạng 4.0 sẽ tạo ra những đột phá, cái mới thay thế cái cũ. Để phá huỷ thay vì tiến hoá.

– Trước đây: Thực là quan trong, dạy cái thực là chính. Bây giờ: Mọi cái thực đã được ảo hoá, vậy ảo là quan trọng; dạy cái ảo là chính, dạy sống và làm việc trong môi trường ảo. Dạy sáng tạo trên môi trường ảo.

– Trước đây: Nghe theo là quan trọng, học thuộc là quan trọng. Bây giờ: Tư duy phản biện là quan trọng, critical thinking.

– Trước đây học What, học How là quan trọng. Bây giờ học Why là quan trọng. Biết tại sao thì mới dám thay đổi.

– Trước đây: Tài sản quan trọng của Đại học là sách, là thư viện, là giảng đường. Bây giờ: Sách ở trên mạng, thì tài sản quan trọng của Đại học là phòng Labs, là công cụ mô phỏng, là máy móc, là hạ tầng CNTT, như là hạ tầng của doanh nghiệp vậy, như hạ tầng của nhà máy với nhiều công xưởng để làm.

– Trước đây: Thước đo Đại học không rõ ràng. Bây giờ thước đo của đại học là mức lương trung bình của sinh viên tốt nghiệp. Đi học đại học là một khoản đầu tư của người học, họ hoàn vốn bằng lương nhận được khi đi làm, nếu lương nhận được cao họ sẽ sẵn sàng chi trả cao để học trường đó.

– Trước đây: Cạnh tranh là làm giống người khác và làm tốt hơn. Bây giờ: Cạnh tranh là khác biệt, là làm khác người khác.

– Trước đây: Chúng ta phấn đấu trở thành đại học MIT, trường công nghiệp hàng đầu của Mỹ, thì bây giờ chúng ta phấn đấu để không trở thành MIT, làm khác, dạy khác, học khác MIT, và vì vậy mà chúng ta hơn MIT. Còn những doanh nghiệp nào cần sinh viên MIT thì qua Mỹ tuyển họ về Việt Nam làm việc. Đại học MIT không phải đại học Mỹ mà là đại học Việt Nam. Còn Đại học Công nghiệp của chúng ta cung cấp sinh viên khác sinh viên MIT và đáp ứng một phân đoạn thị trường nào đó của Việt Nam.

– Trước đây: Chúng ta thiếu giáo viên giỏi, vì giáo viên giỏi phải là giỏi, là người giỏi. Là người dạy giỏi. Nếu cứ theo cách này thì không chỉ ta mà cả Tây cũng rất thiếu giáo viên giỏi. Nếu nay ta định nghĩa giáo viên là người giao việc cho sinh viên làm, và đo lường kết quả, rồi nhận xét thì nghề giáo viên đã dễ tìm người hơn rất nhiều rồi.

– Trước đây: Chúng ta tìm giáo viên trong số những người giáo viên, thì cơ hội tìm được người không lớn. Bây giờ chúng ta tìm giáo viên trong số tất cả mọi người có chuyên môn mà đại học cần và có đam mê dạy học thì cơ hội đã lớn hơn gấp nhiều lần. Trước đây chúng ta tìm người trong số 90 triệu người Việt Nam, bây giờ chúng ta tìm người chúng ta cần trong số 7 tỷ người trên thế giới thì dễ hơn rất nhiều.

– Trước đây: Lương giáo viên được định nghĩa hành chính, thì chúng ta cơ bản có người chất lượng tương ứng với đồng lương đó. Bây giờ tự chủ đại học, chúng ta trả lương theo thị trường, thị trường Vietnam và thị trường quốc tế, vậy thì ta có thể lấy bất cứ ai ta muốn.

– Trước đây: Người giỏi nhất là người giỏi nhất. Bây giờ: Người dốt nhất có thể là người giỏi nhất. Người giỏi nhất thì ít đi nhiều để học hỏi, vì vậy giỏi ở một góc. Người dốt thì phải đi khắp nơi trên thế giới để tìm ra ai giỏi nhất cái gì, tích hợp những cái nhất đó lại và thành người giỏi nhất.

– Trước đây: Người thay đổi thế giới là người nói, là người đi khai sáng người khác. Bây giờ: Người khai sáng người khác, người thay đổi thế giới lại có thể là người hỏi một câu hỏi.

– Trước đây: Toán không quan trọng, có vẻ như ít tạo ra giá trị. Bây giờ: Toán là quan trọng nhất. Bây giờ mọi thứ máy làm được. Nhưng thuật toán thì không, thuật toán là cách chúng ta bảo máy làm. Xử lý dữ liệu là quan trọng nhất. Mà chỉ có toán, thuật toán mới xử lý dữ liệu để mang lại giá trị. Thuật toán hiệu quả hơn sẽ mang lại nhiều giá trị hơn.

– Trước đây: Đi theo sau thì vẫn đi lên được. Bây giờ: The winner takes all. Người thắng cuộc, người đi đầu sẽ hưởng tất, người đi sau chẳng được bao nhiêu. Bởi vậy, đi sau thì phải đi trước. Đi sau thì phải vượt trội. Không đi theo nữa. Nếu chúng ta muốn tận dụng cơ hội 4.0 thì Việt Nam, thì Đại học Công nghiệp phải là người đi đầu, đi trước cả Đức là nước đầu tiên ý thức về CM 4.0.

– Trước đây: Chúng ta dạy sinh viên để khi ra trường sẽ trở thành một mắt xích trong một tổ chức, một công ty. Bây giờ: chúng ta dạy sinh viên để khi ra trường trở thành giám đốc của công ty 1 người, biết huy động các nguồn lực khác nhau để thực hiện công việc của mình. Viettel thường giao việc cho một người chủ trì một đề tài, người này có thể thuê cộng tác viên, có thể tuyển dụng nhân lực để thực hiện. Người sinh viên phải biết tổ chức công việc như một giám đốc.”

Điều này cũng giống như kiểu, ngay cả khi bạn không tự khởi nghiệp, khi bạn đi làm thuê, bạn cũng có tinh thần khởi nghiệp khi tự mình quản lý, tổ chức công việc của mình.

Tôi muốn bổ sung thêm vào nội dung trích dẫn trên 1 ý thế này:

– Trước đây: bằng cấp quan trọng để xác định năng lực chuyên môn. Trong cách mạng 4.0, điều đó chẳng có nghĩa lý gì. Người ta quan tâm hơn tới giá trị mà bạn mang lại cho xã hội. Bạn có kỹ năng, năng lực thực sự gì để làm việc, phát triển được trong thời đại 4.0 mà không chỉ đơn thuần là trình độ chuyên môn đã có.

Mượn lời trích dẫn của bác Nguyễn Mạnh Hùng để nhấn mạnh 1 điều rằng: nếu chúng ta vẫn học theo cách truyền thống, làm việc mỗi ngày mà không chịu thay đổi cách làm việc, học tập, rèn luyện các kỹ năng mới cần thiết trong cách mạng 4.0 thì bạn không thể nào thích nghi được với những sáng tạo, đổi mới về mặt công nghệ, không thể cạnh tranh được với máy móc, robot nếu bạn không sáng tạo, xuất sắc hơn nó.

Tôi cũng nghĩ rằng, ngay cả khi bạn chẳng có gì trong tay thì kỹ năng là thứ duy nhất bạn có để chiến đấu chống lại sự thay thế và đào thải của cách mạng 4.0 và để tạo đột phá.

Vậy đâu là những kỹ năng cần thiết với bạn trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang ở rất gần phía trước?

Đây là những kỹ năng đó: Cách mạng 4.0 và 5 Kỹ năng bạn có thể chuẩn bị cho chính bạn và tương lai của con